Zwarte nachtschade: eetbaar of dodelijk?

(Engelse versie hier)

Deze winter heb ik me bezig gehouden met hier en daar wat seed-swapping, en dat betekent dat ik heb ook een paar dingen heb opgeduikeld van over de hele wereld die mij voorheen onbekend waren… Een van deze dingen is iets dat in het Engels ‘garden huckleberries’ genoemd wordt, een soort van eetbare eenjarige bzwarte nachtschade1esdragende planten die qua naamgeving verwarring oproepen zowel qua Engelse naam als qua wetenschappelijke naam. De zaden, waarvan ik er maar een paar heb, zijn aangekomen uit 2 verschillende bronnen als ‘Solanum burbankii’ en ‘Solanum melanocerasus’ (en de zaden zien er een beetje anders ook dus het zijn iets andere soorten), maar als je kijkt die op google ze lijken veel synoniemen te hebben. S. burnakii is ook bekend als S. retroflexum en wonderberry of Sunberry, en S. melonanocerasum wordt soms gezien als een ondersoort van S. nigrum, de beruchte zwarte nachtschade, een plant die er sterk op lijkt en dicht verwant is.

Maar wacht, we hebben het hier over eetbare bessen. Was niet de beruchte zwarte nachtschade een van die legendarische giftige planten die gevaarlijk en dodelijk zijn? Dat is iets dat iedereen weet, toch?

Dat is wat ik heb mijn hele leven geloofd, en wat veel mensen denken. Maar is het waar? Sommige mensen lijken hieraan te twijfelen. (Leeshet gelinkte artikel -in het engels-) Bovendien blijkt dat zowel de (rijpe) bessen als de bladeren van S. nigrum en zijn naaste familieleden (soms een hoop gegooid als de ‘Solanum nigrum complex) worden gegeten door mensen in Azië, Afrika en Nprth-Amerika en zelfs delen van Europa. De rijpe bessen (onrijpe zouden wel giftig zijn!) worden rauw gegeten of verwerkt, en de bladeren worden gegeten als spinazie, soms na het expliciet weggieten  van het kookwater.

Er zijn dus 2 mogelijkheden over de eetbaarheid van deze giftige plant: 1. Er zijn inderdaad zeer giftige planten in de S. nigrum complex evenals goed eetbare, afhankelijk van het type of 2. S. nigrum en zijn naaste familieleden zijn allemaal min of meer eetbaar, maar we denken dat zijn ze niet. De meeste bronnen schijnen te denken (2) maar sommige mensen als Sam Thayer (die wel veel onderzoek voor zijn gekoppelde paper) lijken te denken dat de plant niet zo giftig is als we denken … Het is immers een voedselbron op alle Noordelijke continenten en in veel niet-westerse culturen ..

Het lijkt erop dat mensen soms de zwarte nachtschade verwarren met een andere nachtschade, de wolfskers of belladonna, deadly nightshade geheten in het Engels (Atropa belladonna), en dat is een van de meest dodelijke planten van Europa en de omliggende gebieden. En volgens Thayer is het niet toevallig dat veel mensen de hele tijd  zwarte nachtschadede eten over de hele wereld, en  niet sterven, maar dat we hier in Europa waar we het niet eten de plant als giftig beschouwen. En dat  terwijl de laatste 50 jaar niemand is overleden aan vergiftiging met de plant, en de meeste gevallen van eerdere vergiftiging waarschijnlijk bij herbekijken eerder Atropa-vergiftiging zijn …

En toch ben ik nog steeds niet van plan om wilde zwarte nachtschadebessen te eten, maar ik geef de tuinsoorten een kans dit jaar. Niet dat ik te veel van hen verwacht, het lijkt erop dat niet iedereen echt zo enthousiast over de smaak, maar ik ga toch een paar plantjes proberen van beide ‘garden huckleberry’ variëteiten om te zien of de bessen wel degelijk bruikbaar zijn voor desserts of zo …

En nee, ik ben nog lang niet klaar om solanum-spinazie te eten… Laat maar komen alle gekookte amarant en pompoenblad en andere versies van Horta, maar geen nachtschade alstublieft …

Dus hier is mijn vraag voor de lezers: Iemand hier die meer weet over de eetbare gebruik van S. nigrum planten, of die zaden heeft van eetbare vormen die bruikbaar zijn voor spinazie, of met  zeer smakelijke bessen?

Of iemand die wel weet van vergiftiging gevallen?

Bram

Advertenties
17 reacties
  1. Arno van den Berg zei:

    Ha, toevallig ook aan het denken gezet door een Surinaamse tuin-vrijwilliger. Hij liet bij het wieden de nachtschade staan: ‘dat eten wij, dat is goma-wiri.’
    Goma Wiri blijkt solanum americanum, toch wel een ander soort..
    Ik hoorde net over een kleine biologische groenteteler bij Wijk bij Duurstede die bezoek krijgt van iemand die de daar woekerende nachtschade weghaalt om op te eten..
    De jonge blaadjes heb ik weleens gegeten, verkeerd aangezien voor een andere plant…, ze waren neutraal van smaak, goed voor de sla.
    Ik heb weleens jaltomaten in m’n kasje gehad, een wat grotere plant dan de wilde nachtschade met iets grotere (ook zwarte) besjes, ik vond de smaak niet echt joepie. Ik weet niet of dat nu weer iets anders is als die garden huckleberries. lastig te achterhalen waar het zaad toen vandaan kwam..

    beetje of topic, ik vraag me ook af over de vermeende giftigheid van boksdoorn vs goji-bessen…

    vriendelijk greot

    • Judy zei:

      Arno , de besjes van de nachtschade zoals jullie het zeggen , is niet eetbaar , jullie moeten niet alle besjes op te eten , wij , kleurlingen gebruiken alleen de jonge steeltjes met bladeren van de nachtschade en halen de bloemetjes en zaden/besjes weg .. doen wij altijd , onze groentes wassen , even in zout weken (10 minuten ) en al het zand en troepjes insecten of vuil wassen tot 3x toen, , en klaarmaken als groente .. moet je naar een goeie kok(in) die heel lekker kan koken 😊👍

  2. Surinamer zei:

    Hoi,

    Ik ben zelf Surinamer en ik zie tot mijn grote verbazing deze plant overal in Nederland groeien. Zelfs Klaroeng.

    Om deze groente soorten klaar te maken denk ik dat het beste is om naar een Surinaamse Toko vooral in Amsterdam te gaan en vragen hoe dit dus te doen. Wellicht kom je het zelfs bij hen tegen.

    (Simpel recept van mij:
    Je maakt het vaak klaar met Zoutvlees die je eerst moet uitkoken tot het gaar is en in stukjes snijden.
    Droge garnalen eerst 10 min in een kom met heetwater doen
    Gesnipperde knoflook
    Tomaten gesneden
    Gesneden ui
    Beetje zonnebloem / olijf olie
    Zout

    Dit samen bakken en later de bladeren toevoegen en al proevend kijken wanneer het gaar is.)

    Ik dacht laat ik het eens op z’n Hollands testen om te kijken of je het als sla soort zou kunnen proberen. Het smaakt rauw niet vervelend, maar wij in Surinamers waren niet zo gewend bladgroenten rauw te eten. Het is een keus die je zelf mag maken.

    Wees niet bang, want de bladeren en de zachte toppen zijn gewoon groente en dus niet giftig.

    Laat de takken uit het recept, dat eten wij ook niet.

    Over de bessen durf ik het niet te zeggen, dan dat wij deze niet eten.

    Ik ga het dit jaar in Nederland voor het eerst proberen om ze te plukken en mee te nemen naar huis om een lekkere Surinaamse kost klaar te maken.

    Succes.

  3. Surinamer zei:

    In Suriname noemen we de groente trouwens Gumma Wiri.

    Ik weet niet of ik de naam goed geschreven heb, maar laat maar aan de Surinaamse toko in Amsterdam zien die zullen het begrijpen.

  4. Susan zei:

    Hoi,

    Ik kom oorsprongkelijk uit Indonesie en sinds kort ben ik on contact gekomen met deze plant zwarte nachtshades of in Indonesie noem men Leunca. Heel vaag, ook deze plant zie ik als ontkruid toen ik klein was. En is overal te vinden op het eiland waar ik vandaan kwam. Afgelopen April kwam een vriendin uit Indonesie en zij nam Leunca bessen voor een andere vriendin mee helemaal uit Indonesie. Die vriendin verwerkt de bessen in de sambal of in tofu gerecht, roerbakken en zo voort. Uit nieuwsgierigheid ben ik gaan googlen en toen moet ik heel hard lachen en zei ik toen meteen waarom eet je onkruid?? Dus heb ik toen maar ook geprobeerd…en is wel te eten. Alhoewel ik heb geen clue of de leunca die in Nederland te vinden eetbaar is.

    Groet,

    Susan

  5. Rutger zei:

    Leuk stukje!
    Wat ik heb begrepen is dat de rijpe zwarte bessen van S. Nigrum geen giftige alkaloïden bevatten. Veel soorten eetbare vruchten zijn giftig wanneer ze nog niet rijp zijn. A. Belladonna is vrijwel zeker de oorzaak van de slechte naam van S. Nigrum. A. Belladonna had namelijk ook de naam zwarte nachtschade in vroeger tijden. Dit vanwege de eveneens zwarte bessen.
    S. Dulcamara, de bitterzoet met paarse bloemetjes en rode besjes schijnen wanneer zij rijp zijn ook een stuk minder giftige alkaloïden te bevatten. De hoeveelheid zou ook sterk samenhangen met de standplaats. Meer alkaloïden in droge grond, beduidend minder in zeer vochtige grond. Toch zou ik de bitterzoet bessen niet willen eten. Zwarte nachtschade staat echter wel op het menu over een paar weken.

    • brambonius zei:

      Dat is een goede samenvatting inderdaad, en dat van die standplaads voor S. dulcamara (en andere soorten?) had ik niet vermeld.

      Heb je recepten waarin je zwarte nachtschade gebruikt?

  6. Koos zei:

    Hallo Bram en andere lezers,

    Mijn vrouw komt uit Madagascar en ook zij herkende de plant onmiddellijk als ‘agnana mamy’, wat ‘zoete groente’ betekent. Wij plukken het regelmatig langs akkers, maar het groeit ook in onze tuin. Tot vanavond heb ik nooit geweten wat de Nederlandse naam hiervoor was. Uit nieuwsgierigheid ben ik gaan googelen en zag tot mijn schrik dat het tot de nachtschade familie behoort. Nu eten wij het thuis al jaren en is er bij ons nog nooit iemand ziek van geworden. Mijn vrouw kookt het ’t liefst met rundvlees met kluif in een ruime hoeveelheid water. Het water wordt een lekkere bouillon en samen met de groente en het vlees smaakt het heerlijk met rijst.

    • brambonius zei:

      interessant. Tot nu toe heb ik vooral van Surinaams gebruik al groente (‘goma wiri’) gehoord. Zelf eet ik vooral de besjes van de gele variant Solanum villosum ‘golden pearls’ in muffins en zo. Blad heb ik zelf nog nooit durven gebruiken…

  7. Judy zei:

    De zwarte bessen zijn niet om te eten , doen wij nooit , de blaadjes wel. Ik heb het als groente op , de besjes ervan , niet !!! Wij halen de bloemetjes en zaden weg , en plukken de jonge steeltjes, met de blaadjes en doen het , ik althans , doe het wokken .. ik leef nog en ben nu 62 jaar.

  8. Judy zei:

    Ik ken ook een plant , denk dat het nachtschade is,de gele besjes groeien een omhulsel , net als een lampion , en die besjes (geel) eten ze wel tegenwoordig ook (super food) áls het rijp is , en het is ook een sierplant , de rest van de plant word noet gegeten . Ik ken de naam helaas niet

    • Tristan zei:

      Ananaskers misschien?

  9. Glenn zei:

    Ik kom uit Suriname. Mijn overgrootouders, mijn grootouders, mijn ouders en ik (61 jr.), hebben ons levenlang deze plant gegeten (oké welliswaar zonder zaden!) en nu gelukkig nog steeds, maar nooit ziek van geworden. Dus waar praten we over. Er zijn ook gevallen bekend van groenten en fruit die bv kankerverwekkend zijn maar toch nog dagelijks gebruiken.

  10. Boyke zei:

    Ik vind dit plant heerlijk met tomaten sambal mijn lievelings gerecht en ik leef nog in Suriname eten alle Hindoestanen en nog nooit heb ik gehoord dat er iemand aan dood is gegaan

    • k.c.w. zei:

      zelfs tayerblad is ONGEKOOKT dodelijk.
      strychine zit erin.
      niet lullen, maar eerst koken.
      ik zag op tv dat ze sopropo rauw aten en dan klagen over buikpijn etc…
      hahahhaaa.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: